Η ανάγκη για αλλαγή μοντέλου
Στον κατασκευαστικό κλάδο έχει ήδη αναδυθεί μια σαφής ανάγκη: η απομάκρυνση από το παραδοσιακό μοντέλο των δημόσιων έργων. Μόνο ένα μοντέλο όπου ο σχεδιασμός και η κατασκευή δένονται με τη μακροχρόνια λειτουργία και συντήρηση του έργου, μπορεί να διασφαλίσει την απαραίτητη ανάπτυξη.
Η πρόταση ακούγεται χρηματοδοτική. Στην ουσία είναι επιχειρησιακή. Ο κατασκευαστής που γίνεται διαχειριστής υποδομής για 25 ή 30 χρόνια είναι μια διαφορετική επιχείρηση. Και μια διαφορετική επιχείρηση χρειάζεται διαφορετικό «λειτουργικό σύστημα».
Μεγαλύτερος κλάδος, στενότερα περιθώρια
Ο κλάδος μεγάλωσε απότομα. Κατά το ΙΟΒΕ, η αξία παραγωγής των κατασκευών ανέβηκε από 7,2 δισ. ευρώ το 2020 σε 15,7 δισ. το 2024. Το ανεκτέλεστο των τεσσάρων μεγάλων ελληνικών ομίλων ξεπερνά τα 18,5 δισ., περίπου 6% του ΑΕΠ.
Με το Ταμείο Ανάκαμψης να ολοκληρώνεται όμως, το ετήσιο επενδυτικό κενό στις υποδομές εκτιμάται σε 6 – 8 δισ. ευρώ και οι συνολικές ανάγκες της χώρας σε 40 – 50 δισ. Το κενό θα κλείσει μόνο με ιδιωτικά κεφάλαια, ΣΔΙΤ και παραχωρήσεις.
Ταυτόχρονα, το κόστος κατασκευής έχει αυξηθεί περίπου 30%, συμπιέζοντας τα περιθώρια. Το κόστος δανεισμού παραμένει υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Και ο κλάδος χρειάζεται, κατά το ΙΟΒΕ, περίπου 26.000 επιπλέον εργαζόμενους, με ιδιαίτερη έλλειψη σε εξειδικευμένους μηχανικούς και τεχνίτες.
Προσθέστε τις ανώριμες μελέτες, τα πιεστικά χρονοδιαγράμματα και τις αυξανόμενες απαιτήσεις ESG και κλιματικής ανθεκτικότητας. Το αποτέλεσμα είναι ένας κλάδος που κερδίζει ή χάνει στις λεπτομέρειες: σε ένα claim που δεν τεκμηριώθηκε, σε μια αλλαγή που δεν τιμολογήθηκε, σε ένα μηχάνημα που έμεινε αδρανές.
Μια εικόνα από το εργοτάξιο έως το διοικητικό συμβούλιο
Σε αυτό το περιβάλλον, η ψηφιακή υποδομή δεν είναι θέμα του τμήματος πληροφορικής. Είναι θέμα επιβίωσης. Πολλές ελληνικές εταιρείες δουλεύουν ακόμη με ένα μωσαϊκό: λογιστικό πρόγραμμα στο λογιστήριο, υπολογιστικά φύλλα στο εργοτάξιο, ξεχωριστά εργαλεία για προμήθειες, υπεργολάβους και ασφάλεια. Το κόστος αποπεράτωσης υπολογίζεται ετεροχρονισμένα, όταν πια είναι αργά.
Μια ενιαία πλατφόρμα cloud όπως το SAP Cloud ERP με πλήθος εφαρμογών που καλύπτουν από την σχεδίαση και την κατασκευή μέχρι την λειτουργία υποδομών και εγκαταστάσεων, βάζει στο ίδιο μοντέλο δεδομένων το έργο, τα οικονομικά, τις προμήθειες, τον εξοπλισμό, την υγεία και ασφάλεια και το ανθρώπινο δυναμικό. Ο εργοδηγός καταχωρεί στο κινητό του ένα αίτημα, μια αλλαγή ή ένα συμβάν ασφάλειας, και ο οικονομικός διευθυντής βλέπει την επίδραση στο πεδίο την ίδια στιγμή.
Η ίδια λογική ισχύει για τις προκλήσεις που αφορούν το ανθρώπινο δυναμικό. Όταν οι μηχανικοί είναι λίγοι, η εταιρεία πρέπει να ξέρει ποιος έχει ποια εξειδίκευση και πιστοποίηση, πού αποδίδει καλύτερα και πότε θα ελευθερωθεί.
Το SAP Cloud ERP προσθέτει κάτι ακόμη: συνεχείς ενημερώσεις χωρίς αναβαθμίσεις ετών, και έτοιμη συμμόρφωση με όσα αλλάζουν συνεχώς στο θεσμικό πλαίσιο.
Από το «χτίζω» στο «λειτουργώ»
Το νέο μοντέλο μεταφέρει το κέντρο βάρους από την παράδοση στη λειτουργία. Ένας αυτοκινητόδρομος σε παραχώρηση, ένα σχολείο σε ΣΔΙΤ ή ένα δίκτυο ύδρευσης αποδίδουν μόνο αν η συντήρηση γίνεται στον σωστό χρόνο και οι δείκτες διαθεσιμότητας τηρούνται. Στη Λευκάδα, για παράδειγμα, εκτιμάται ότι το 60 – 65% του νερού χάνεται σε διαρροές. Αυτό είναι πρόβλημα διαχείρισης πάγιων, όχι μόνο νέων έργων.
Για να αναλάβει τέτοιο ρόλο, μια εταιρεία χρειάζεται συνεχή ροή δεδομένων: από το ψηφιακό μοντέλο της μελέτης, στο μητρώο παγίων, στην προληπτική συντήρηση και στα συνεργεία πεδίου. Χρειάζεται επίσης διαφάνεια προς τις τράπεζες και τους επενδυτές που θα χρηματοδοτήσουν το επενδυτικό κενό: αξιόπιστα δεδομένα για κάθε έργο και κάθε πάγιο.
Πέρα απ’ τα σύνορα
Η ανάπτυξη δεν σταματά στα σύνορα. Η ΕΕ έχει δεσμεύσει 6 δισ. ευρώ για τα Δυτικά Βαλκάνια έως το 2027, τα μισά για υποδομές. Το Μαυροβούνιο έχει κλείσει πάνω από τα μισά κεφάλαια ένταξης και η Αλβανία έκλεισε τα πρώτα της, προσελκύοντας ευρωπαϊκά κονδύλια. Η ανασυγκρότηση της Ουκρανίας εκτιμάται σε σχεδόν 588 δισ. δολάρια την επόμενη δεκαετία. Οι μεγάλοι όμιλοι έχουν ήδη κινηθεί: για έναν από αυτούς, η Ρουμανία αποτελεί σημαντικό ποσοστό του κύκλου εργασιών.
Υπάρχουν προοπτικές αλλά και σκληρά μαθήματα από το παρελθόν που δεν χρειάζεται να ονοματίσουμε. Εδώ, μια ενιαία παγκόσμια πλατφόρμα κάνει τη διαφορά. Το SAP Cloud ERP έρχεται με τοπικές εκδόσεις και μεταφρασμένο για δεκάδες χώρες, ανάμεσά τους Ρουμανία, Βουλγαρία, Σερβία και Κροατία, με τοπική φορολογία και την ηλεκτρονική τιμολόγηση ενσωματωμένες. Μια νέα θυγατρική στο Βουκουρέστι ή στο Βελιγράδι ξεκινά με τις ίδιες διαδικασίες και τα ίδια δεδομένα με την Αθήνα. Η διοίκηση βλέπει ένα έργο στο εξωτερικό όπως βλέπει ένα έργο στη Θεσσαλονίκη, και η επέκταση γίνεται ελεγχόμενο βήμα αντί για ρίσκο.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι εδώ
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα στον κλάδο. Μπορεί να διαβάσει σε λεπτά μια σύμβαση 400 σελίδων, να εντοπίσει λάθη στην τιμολόγηση εργασιών, να προειδοποιήσει για καθυστέρηση πριν φανεί στο χρονοδιάγραμμα. Μπορεί να προτείνει συντήρηση πριν τη βλάβη και να αναπληρώσει ώρες διοικητικής δουλειάς που οι λίγοι μηχανικοί δεν διαθέτουν.
Υπάρχει όμως μια βασική προϋπόθεση: η τεχνητή νοημοσύνη είναι τόσο καλή όσο τα δεδομένα που την τροφοδοτούν. Δεν μπορεί να ελέγξει το κόστος ενός έργου όταν το μισό βρίσκεται σε υπολογιστικά φύλλα και το άλλο μισό σε ένα προηγούμενης γενιάς λογιστικό σύστημα.
Η SAP ενσωματώνει ήδη έτοιμους, εκπαιδευμένους Agents που αναλαμβάνουν πλήρως ή συνδράμουν σε διαδικασίες όπως η τιμολόγηση έργων, προμήθειες, ανθρώπινο δυναμικό, προληπτική και επεμβατική συντήρηση εγκαταστάσεων. Η SAP έχει φτάσει σήμερα να παρέχει πάνω από 200 AI agents στις cloud λύσεις της και κάθε τρίμηνο ενσωματώνει νέους.
Και ένα συχνά ξεχασμένο όφελος. Οι νέοι μηχανικοί, που ο κλάδος παλεύει να προσελκύσει, διαλέγουν τον εργοδότη και από τα εργαλεία που θα τους δώσει. Σε έναν κλάδο με έλλειμμα χιλιάδων ανθρώπων, η σύγχρονη ψηφιακή εμπειρία είναι και εργαλείο στελέχωσης.
Ένα βήμα που δεν μπορεί να περιμένει
Η επόμενη δεκαετία δεν θα είναι επιεικής με τις εταιρείες που επιμένουν στα παραδοσιακά μοντέλα. Το κόστος θα μένει υψηλό, οι άνθρωποι λίγοι, οι δεξιότητες δυσεύρετες και η χρηματοδότηση θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από ιδιώτες. Θα υπάρξουν μετακινήσεις ενδιαφέροντος, έξοδοι από κλάδους, είσοδοι σε άλλους και εκτοπισμοί. Σε αυτές τις συνθήκες, ο χώρος για καθυστερήσεις, αστοχίες και αδιαφάνεια θα στενεύει συνεχώς.
Όποιος θέλει να αναλάβει έργα στο νέο μοντέλο, από τη μελέτη ως τη λειτουργία, χρειάζεται ένα σταθερό ψηφιακό θεμέλιο. Μια σύγχρονη cloud σουίτα με ενσωματωμένη τεχνητή νοημοσύνη, μπορεί να γίνει αυτό το θεμέλιο: ενώνει έργα, εμπορική δραστηριότητα, πάγια, ανθρώπους και οικονομικά σε μία εικόνα. Όπως σε κάθε έργο, ό,τι χτιστεί από πάνω θα είναι τόσο γερό όσο το θεμέλιό του.
